การตรวจ Reflex: Babinski sign, Clonus, Deep tendon reflex

การตรวจ Reflex เป็นหนึ่งในการตรวจทางระบบประสาทที่สำคัญที่สุด ใช้ประเมินการทำงานของเส้นประสาท สมอง และไขสันหลัง เพื่อค้นหาความผิดปกติของ Upper Motor Neuron (UMN) และ Lower Motor Neuron (LMN) ได้อย่างแม่นยำ เหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการแขนขาอ่อนแรง ชา กล้ามเนื้อกระตุก เดินผิดปกติ หรือสงสัยโรคทางระบบประสาท เช่น Stroke, Spinal cord injury หรือโรคทางสมองอื่น ๆ บทความนี้สรุปแบบเข้าใจง่าย ครบทั้ง Deep Tendon Reflex, Babinski sign และ Clonus test พร้อมแนวทางแปลผลที่ใช้ในทางคลินิก

การตรวจ Deep Tendon Reflex (DTR) คืออะไร?

Deep Tendon Reflex คือการตรวจรีเฟล็กซ์ของเส้นเอ็นลึก เพื่อประเมินวงจรการทำงานของเส้นประสาทรับความรู้สึก (Sensory nerve) และเส้นประสาทสั่งการ (Motor nerve) โดยใช้อุปกรณ์ที่เรียกว่า Reflex Hammer เคาะเบา ๆ ที่เส้นเอ็น กล้ามเนื้อจะตอบสนองด้วยการหดตัวแบบอัตโนมัติ

จุดสำคัญที่ใช้ตรวจ DTR ทั้ง 5 จุด

Biceps reflex (C5–C6)
Triceps reflex (C7–C8)
Brachioradialis reflex (C5–C6)
Patellar reflex (L3–L4)
Achilles reflex (S1–S2)

การตรวจแต่ละตำแหน่งช่วยระบุระดับของไขสันหลังที่อาจมีความผิดปกติได้อย่างเฉพาะเจาะจง

การแปลผล Deep Tendon Reflex (Reflex Grading)

ผลการตรวจจะถูกให้คะแนนตั้งแต่ 0–4+ ตามมาตรฐานทางระบบประสาท

0 = ไม่มีการตอบสนอง (Areflexia)
1+ = ตอบสนองน้อยกว่าปกติ (Hyporeflexia)
2+ = ปกติ
3+ = มากกว่าปกติ (Hyperreflexia เล็กน้อย)
4+ = มากผิดปกติ พร้อม Clonus

ภาวะ Hyperreflexia มักสัมพันธ์กับรอยโรคของเซลล์ประสาทสั่งการส่วนบน (UMN lesion) ภาวะ Hyporeflexia หรือ Areflexia มักสัมพันธ์กับรอยโรคของเส้นประสาทส่วนปลายหรือ LMN

Babinski Sign คืออะไร? บ่งบอกความผิดปกติแบบใด

Babinski sign เป็นการตรวจรีเฟล็กซ์ฝ่าเท้า ใช้ประเมินความผิดปกติของระบบประสาทส่วนกลาง

วิธีตรวจ Babinski Sign

ใช้ปลายด้ามค้อนยางหรือวัตถุปลายทู่ ขีดจากส้นเท้าด้านนอกขึ้นมาทางโคนนิ้วก้อย แล้วโค้งเข้าหานิ้วหัวแม่เท้า

การแปลผล

ปกติในผู้ใหญ่: นิ้วเท้างุ้มลง (Plantar flexion)
ผิดปกติ (Positive Babinski): นิ้วหัวแม่เท้าเหยียดขึ้น และนิ้วอื่นกางออก

Babinski sign ที่เป็นบวกในผู้ใหญ่ บ่งชี้ความผิดปกติของ Upper Motor Neuron เช่น Stroke, Brain lesion หรือ Spinal cord lesion

Clonus Test คืออะไร? อาการสั่นที่ต้องระวัง

Clonus เป็นรีเฟล็กซ์แบบสั่นเป็นจังหวะ มักพบร่วมกับภาวะ Hyperreflexia และบ่งชี้ความผิดปกติของ UMN

วิธีตรวจ Clonus

ผู้ตรวจจับที่หลังเท้า จากนั้นกระดกข้อเท้าขึ้นอย่างรวดเร็วและค้างไว้ หากเกิดการหดตัวเป็นจังหวะซ้ำ ๆ

การแปลผล

สั่น 1–2 ครั้ง อาจพบได้ในบางราย
สั่น ≥ 2–3 ครั้งต่อเนื่อง ถือว่า Positive Clonus
หากสั่นต่อเนื่องไม่หยุด อาจบ่งชี้รอยโรคระบบประสาทส่วนกลางอย่างชัดเจน

สรุปความสำคัญของการตรวจ Reflex ทางคลินิก

การตรวจ Reflex ทั้ง Deep tendon reflex, Babinski sign และ Clonus เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยแพทย์และนักกายภาพบำบัดประเมินตำแหน่งรอยโรคทางระบบประสาทได้อย่างแม่นยำ เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการ

แขนขาอ่อนแรง
ชาหรือสูญเสียการรับความรู้สึก
กล้ามเนื้อเกร็งผิดปกติ
สงสัย Stroke หรือบาดเจ็บไขสันหลัง

การตรวจเหล่านี้เป็นการตรวจพื้นฐานที่มีหลักฐานรองรับทางการแพทย์ และใช้เป็นมาตรฐานในการประเมินทางระบบประสาททั่วโลก หากต้องการฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองอย่างถูกต้องและเห็นผล ReBRAIN คือทีม “นักกายภาพบำบัดโรคหลอดเลือดสมองเฉพาะทาง” ที่เชี่ยวชาญด้าน MCA Stroke, ACA Stroke, PCA Stroke และการฟื้นฟูผู้ป่วยอัมพฤกษ์อัมพาตแบบเจาะจงตำแหน่งสมอง พร้อมดูแลที่บ้านอย่างปลอดภัย มีโปรแกรมเฉพาะทาง Golden Period Program เพื่อฟื้นตัวได้เร็วขึ้น ลดภาวะแทรกซ้อน และกลับมาเดินได้ไวกว่าเดิม เพื่อให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) และครอบครัวเลือกบริการที่เหมาะกับอาการและความพร้อมของผู้ป่วยมากที่สุด ReBRAIN จึงพัฒนาระบบการดูแล 3 รูปแบบที่ตอบโจทย์ทุกระดับอาการ

เลือกบริการที่เหมาะกับอาการผู้ป่วยเพื่อฟื้นตัวได้เร็วที่สุด — ReBRAIN พร้อมดูแลครบทุกระดับตั้งแต่ทำกายภาพที่บ้านจนถึงฟื้นฟูแบบพักค้าง 24 ชั่วโมง

อ่านบทความเพิ่มเติมที่นี่

FACEBOOK :: ReBRAIN

แหล่งอ้างอิง

จอห์น บี ฮับบาร์ด. Neurological test , National Library of medicine. 2022; 19-25.

Reflex test: Babinski sign, Clonus, Deep tendon reflex

Reflex test is a basic neurological test and is important for identifying upper and lower motor neuron lesions. It tests the automatic response to stimuli, which shows that the nerves, brain, and body can communicate well.

Deep tendon reflex test In this test, there is a tool called a reflex hammer, which is used for tapping, which is tapped on various tendons in the body to assess the response of both sensory nerves and nerves that control muscle function. The test method uses a reflex hammer to tap on various tendons. The body will respond by bouncing back. There are 5 important points in the Deep tendon reflex examination:

Biceps reflex
Triceps reflex
Brachioradialis reflex
Patellar reflex
Achilles reflex

The interpretation of the examination results can be interpreted as follows:

Level 0: No response
Level 1+: Less than normal response
Level 2+: Response within normal range
Level 3+: Excessive response

The Babinski sign examination is an examination by taking the handle of a rubber hammer or an object with a threaded end, such as a key, and marking the side of the sole of the foot from the outside heel to the base of the little toe and circling to the big toe. Interpretation If there is an extension of the toe, it is considered an abnormal response.

The Clonus test is a rhythmic vibration reflex that is associated with injuries to the upper motor neurons. The clonus examination often occurs with symptoms of hyperreflexia. The examiner will place his hand on the back of the foot, quickly and sustainably flex the ankle, which may be found to have rhythmic contractions. If there are repeated contractions 2-3 times or more, the results can be interpreted as an Abnormal or Positive clonus test.