ทำไมหลัง อัมพาต ถึงไหล่หลวม ไหล่หย่อน
ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) มักเผชิญกับปัญหาหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็น อัมพาต ครึ่งซีก การพูดหรือการกลืนผิดปกติ รวมไปถึงความบกพร่องในการเคลื่อนไหว หนึ่งในภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยแต่ไม่ค่อยได้รับความสนใจคือ ภาวะไหล่เคลื่อน (Shoulder Subluxation) ซึ่งเกิดจากกล้ามเนื้อรอบข้อไหล่อ่อนแรง ทำให้ไม่สามารถควบคุมกล้ามเนื้อได้ตามปกติ กระดูกต้นแขนจึงเคลื่อนลงจากเบ้าไหล่บางส่วน ผู้ป่วยจึงสังเกตพบไหล่หลวม ไหล่หย่อน ภาวะนี้ไม่ได้อันตรายมาก แต่หากไม่ดูแล อาจทำให้เกิดอาการปวดเรื้อรัง จำกัดการฟื้นฟูสมรรถภาพ
ทำไมผู้ป่วย Stroke ถึงมีภาวะไหล่เคลื่อน
ในภาวะปกติข้อไหล่ได้รับการพยุงจากกล้ามเนื้อรอบหัวไหล่ rotator cuff และกล้ามเนื้อบริเวณสะบัก แต่ในผู้ป่วย Stroke กล้ามเนื้อเหล่านี้จะอ่อนแรง ทำให้ไม่สามารถพยุงกระดูกต้นแขนให้อยู่ในเบ้าไหล่ได้ ส่งผลให้เกิดการเคลื่อนลงด้านล่าง (inferior subluxation) นอกจากนี้ปัจจัยอื่น เช่น แรงโน้มถ่วง น้ำหนักของแขนรวมไปถึงการอุ้มหรือดึงแขนผู้ป่วยอย่างผิดวิธี อาจเป็นการกระทำที่กระตุ้นให้ภาวะนี้รุนแรงขึ้น โดยวิธีการสังเกตง่ายๆ ผู้ป่วยรู้สึกปวดไหล่โดยเฉพาะขณะยกแขน จะสังเกตได้ชัดเมื่ออยู่ในท่านั่งจะพบว่า ไหล่ข้างอ่อนแรงหย่อน ไหล่หลวม ต่ำกว่าข้างปกติ ความยาวของแขนทั้งสองข้างไม่เท่ากัน หรืออาจะมีเสียงดังที่ข้อไหล่ขณะเคลื่อนไหว
แนวทางการรักษาและป้องกัน
- การจัดท่า (Positioning) วางแขนข้างอ่อนแรงในท่าที่ถูกต้องคือ จัดท่านอนใช้ผ้ารองใต้สะบักและหัวไหล่ ลักษณะการวางแขนจะต้องหงายมือ หรือจัดท่านั่งให้แขนไม่ห้อยลง ใช้หมอนรองที่ข้อศอก
- การใช้อุปกรณ์พยุง (Support Devices) ใช้สายคล้องไหล่ (bobath sling) หรือใช้สายคล้องแขน (arm sling) เพื่อพยุงหัวไหล่ลดแรงโน้มถ่วง
- กายภาพบำบัด (Physical Therapy) ฝึกเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบข้อไหล่และสะบัก หรืออาจใช้เทคนิคไฟฟ้ากระตุ้นกล้ามเนื้อ (Functional Stimulation) ในบางกรณี
- การให้ความรู้แก่ผู้ดูแล สอนวิธีการอุ้ม พยุง และการเคลื่อนย้ายผู้ป่วยโดยไม่ดึงแขนข้างอ่อนแรง
ไหล่หลวม ไหล่หย่อน หลังอัมพาตก็คือ ภาวะไหล่เคลื่อน (Shoulder Subluxation) ซึ่งเกิดจากกล้ามเนื้อรอบข้อไหล่อ่อนแรง ทำให้ไม่สามารถควบคุมกล้ามเนื้อได้ตามปกติ กระดูกต้นแขนจึงเคลื่อนลงจากเบ้าไหล่บางส่วน ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองเป็นปัญหาที่พบบ่อยและส่งผลกระทบต่อการฟื้นตัวของผู้ป่วยอย่างมาก แม้จะไม่ได้เป็นภาวะอันตราย แต่หากละเลยอาจะนำไปสู่การเจ็บปวดเรื้อรังและข้อไหล่ติด การป้องกันโดยการจัดท่าที่เหมาะสม การใช้อุปกรณ์ช่วยพยุง และการทำกายภาพบำบัดอย่างต่อเนื่อง ถือเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยลดความรุนแรงของภาวะนี้และส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย
Why do shoulders become loose and droopy after paralysis?
Stroke patients often face a variety of problems, including hemiplegia, speech or swallowing disorders, and mobility impairments. One common but under-recognized complication is shoulder subluxation, which occurs when the muscles around the shoulder joint weaken, preventing proper muscle control. This causes the upper arm bone to partially dislocate from the shoulder socket, leading to a loose and droopy shoulder. While this condition is not particularly dangerous, if left untreated, it can lead to chronic pain and limit rehabilitation.
เอกสารอ้างอิง
1. Hanchard N, et al. Clinical guidelines for the physiotherapy management of shoulder subluxation following stroke. Physiotherapy. 2012;98(2):119–125.
2. Ada L, Foongchomcheay A. Supportive devices for preventing and treating shoulder subluxation after stroke. Cochrane Database Syst Rev. 2005;(1):CD003863.
3. สมาคมโรคหลอดเลือดสมองไทย. คู่มือการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง. กรุงเทพฯ; 2563.