ทราบได้อย่างไร ว่ามี ภาวะซึมเศร้า หลังเป็นโรคหลอดเลือดสมอง (Post-stroke Depression)
ภาวะซึมเศร้า หลังเป็นโรคหลอดเลือดสมอง เป็นความผิดปกติทางอารมณ์ที่เกิดหลังโรคหลอดเลือดสมอง ภาวะซึมเศร้า เป็นปัญหาทางประสาทจิตเวชศาสตร์ที่พบบ่อยที่สุดในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง เป็นปัจจัยที่มีผลต่อคุณภาพชีวิตทั้งยังเพิ่มความทุพพลภาพ ส่งผลต่อชีวิตประจำวันและความสามารถในการรู้คิด อีกทั้งยังรบกวนการรักษาฟื้นฟูสมรรถภาพทั้งทางการเคลื่อนไหวและการสื่อสาร แม้จะเป็นปัญหาสำคัญและมีผลกระทบมากแต่การวินิจฉัยผู้ป่วยบางรายเป็นไปได้ยากเนื่องจากอาการของโรคสมอง เช่นปัญหาการสื่อสาร การรู้คิดบกพร่อง (cognitive Impairment) การไม่รับรู้ความผิดปกติของร่างกาย(Anosognosia) ส่งผลให้ผู้ป่วยไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม
อาการของภาวะซึมเศร้าหลังโรคหลอดเลือดสมอง
1.อาการด้านอารมณ์ เช่น อารมณ์เศร้า รู้สึกผิด รู้สึกไร้ค่า
2.อาการด้านการรู้คิด เช่น ไม่มีสมาธิ ความคิดอยากตาย
3.อาการด้านร่างกาย เช่น นอนไม่หลับ ไม่มีแรง น้ำหนักลด
การวินิจฉัยภาวะซึมเศร้าหลังโรคหลอดเลือดสมอง
วินิจฉัยได้จากการประเมินทางคลินิก โดยอาศัยจากการซักประวัติ การตรวจร่างกายและสภาพจิต ร่วมกับการตรวจทางห้องปฏิบัติการ ในปัจจุบันยังไม่มีเกณฑ์การวินิจฉัย ภาวะการซึมเศร้าหลังโรคหลอดเลือดสมองอย่างเฉพาะเจาะจง แต่ที่นิยมทางคลินิกคือ คู่มือการวินิจฉัยและสถิติสำหรับความผิดปกติทางจิต(DSM) ได้จำแนกภาวะซึมเศร้าหลังโรคหลอดเลือดสมองไว้ในกลุ่มโรคซึมเศร้าที่เป็นผลจากโรคทางกาย
ประเภทของภาวะซึมเศร้าหลังโรคหลอดเลือดสมองแบ่งได้ 2 ประเภทได้แก่
1.แบ่งตามลักษณะอาการ
-Major depression มีอาการพึงพอใจในสิ่งต่างๆลดลง การรู้คิดบกพร่อง น้ำหนักลดลง มีความคิดอยากตายมาก มีประวัติเคยเป็นโรคทางจิตเวช และมีรอยโรคใกล้สมองส่วนหน้า
-Minor depression มีอาการพึงพอใจในสิ่งต่างๆลดลง การรู้คิดบกพร่อง น้ำหนักลดลง มีความคิดอยากตายน้อยกว่าแบบแรก มีรอยโรคส่วนหลังทางสมองซีกซ้าย
2.แบ่งตามระยะเวลาหลังโรคหลอดเลือดสมอง
2.1 Acute onset คือผู้ป่วยได้รับการวินิจฉัยภาวะการซึมเศร้าหลังโรคหลอดเลือดสมอง หลังช่วงที่เป็นโรคหลอดเลือดสมองได้ไม่นาน มักเป็นช่วงที่เข้ารับการรักษาเป็นผู้ป่วยใน
2.2 Delay onset คือกลุ่มที่ได้รับการวินิจฉัยในช่วงตืดตามการรักษาผู้ป่วยนอก
การรักษาภาวะซึมเศร้าหลังโรคหลอดเลือดสมอง
การรักษาภาวะซึมเศร้าหลังโรคหลอดเลือดสมอง มีเป้าหมายคือการลดอาการซึมเศร้าและเพิ่มการเข้าสู่ระยะสงบ แบ่งเป็นการรักษาที่ใช้ยาและไม่ใช่ยา นอกจากนี้ผู้รักษาควรคำนึงถึงความสัมพันธ์ที่ดีต่อแพทย์กับผู้ป่วยและความร่วมมือของครอบครัวเพื่อช่วยให้การรักษาเป็นไปอย่างต่อเนื่อง
อย่างไรก็ตามภาวะการซึมเศร้าหลังจากเกิดโรคหลอดเลือดสมองทำให้มีผลกระทบต่อขบวนการรักษาการฟื้นฟู อาจจะไม่ได้รับประโยชน์อย่างเต็มที่ การเข้าใจถึงขบวนการการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์หลังจากเป็นโรคหลอดเลือดสมองจะทำให้สมาชิกในครอบครัวเข้าใจผู้ป่วยได้มากขึ้น ลดความเครียด ความกังวล ส่งผลให้การฟื้นฟูมีประสิทธิภาพมากขึ้น อาการซึมเศร้าที่เกิดขึ้นและอาการโรคหลอดเลือดสมองใช้เวลาพอสมควรทั้งการรักษาด้วยยาและการฟื้นฟูร่างกาย การรักษาต้องทำร่วมกันทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจถึงจะมีผลและประสิทธิภาพมากที่สุด รวมถึงการเข้าใจของคนในครอบครัวและตัวผู้ป่วยเอง
Depression after a stroke It is a mood disorder that occurs after a stroke.
Depression is the most common neuropsychiatric problem in stroke patients. It is a factor that affects the quality of life and increases the disability. Affects daily life and cognitive abilities It also interferes with rehabilitation of both motor and communication functions. Although it is a serious and highly impactful problem, it is difficult to diagnose in some patients due to brain symptoms. such as communication problems Cognitive impairment, anosognosia, resulting in patients not receiving appropriate treatment.
There are two types of post-stroke depression
1. Classified according to symptoms
-Major depression, a decrease in satisfaction with things impaired cognition, weight loss, a strong desire to die have a history of having a psychiatric disorder and a lesion near the frontal lobe of the brain
-Minor depression – decreased satisfaction with things impaired cognition, weight loss,
less wanting to die than the first type There is a lesion in the posterior left hemisphere of the brain.
2. Divided by time after stroke
2.1 Acute onset is a patient diagnosed with post-stroke depression. shortly after a stroke It is often during the admission as an inpatient.
2.2 Delay onset is the group diagnosed during the period following outpatient treatment.
แหล่งอ้างอิง
วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย ปีที่ 63