อาการ “ปวดสะโพกร้าวลงขา” ไม่ใช่เพียงแค่ความเมื่อยล้าจากการทำงาน แต่มันคือสัญญาณเตือนจากร่างกายที่บ่งบอกถึงความผิดปกติของระบบประสาท โดยเฉพาะในกลุ่มพนักงานออฟฟิศที่นั่งนาน ผู้ที่ยกของหนักบ่อยๆ หรือคุณแม่ตั้งครรภ์
ไซอาติกา (Sciatica) คืออะไร?
ในทางการแพทย์ อาการนี้เรียกว่า “ไซอาติกา” คือภาวะที่เส้นประสาทไซอาติก (Sciatic Nerve) ถูกกดทับหรืออักเสบ เส้นประสาทนี้เป็นเส้นประสาทที่ใหญ่และยาวที่สุดในร่างกาย เริ่มต้นจากกระดูกสันหลังส่วนเอวผ่านสะโพก ลงไปเลี้ยงกล้ามเนื้อต้นขา น่อง และเท้า
เช็กอาการ: คุณกำลังเป็น Sciatica หรือไม่?
- ปวดเสียวแปลบจากหลังส่วนล่างหรือก้น ร้าวลงไปถึงขาด้านหลัง
- มีอาการชา หรือรู้สึกเหมือนเข็มจิ้ม (Pins and Needles) บริเวณเท้าหรือนิ้วหัวแม่เท้า
- กล้ามเนื้อขาอ่อนแรงในบางจังหวะ
- อาการปวดจะรุนแรงขึ้นเมื่อไอ จาม หรือนั่งติดต่อกันเป็นเวลานาน
สาเหตุยอดฮิต: ไม่ใช่แค่กระดูกทับเส้นเสมอไป
แม้ว่ากระดูกสันหลังทับเส้นประสาทจะเป็นสาเหตุหลัก แต่ยังมีอีกโรคที่พบบ่อยคือกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท (Piriformis Syndrome) ซึ่งเกิดจากกล้ามเนื้อบริเวณก้น (Piriformis) อักเสบหรือเกร่งตัวจนไปกดทับเส้นประสาทไซอาติก มักพบใน
- นักวิ่งที่ใช้งานกล้ามเนื้อสะโพกหนัก
- คนที่ชอบใส่กระเป๋าสตางค์ไว้ในกระเป๋ากางเกงหลังแล้วนั่งทับ
- การนั่งทำงานผิดท่าเป็นเวลานาน
แนวทางการรักษาทางการแพทย์
- การปรับพฤติกรรม: จัดระเบียบร่างกาย (Postural Correction) และหยุดกิจกรรมที่กระตุ้นอาการปวด
- การรักษาด้วยยา: * กลุ่มยาแก้ปวดลดอักเสบ (NSAIDs)
- ยาคลายกล้ามเนื้อ (Muscle Relaxants)
- ยารักษาอาการปวดประสาท (Neuropathic Pain Medications) เช่นยากลุ่มกันชักหรือยาต้านเศร้าตามดุลยพินิจของแพทย์
- กายภาพบำบัด: ใช้เครื่องมือกายภาพบำบัด เช่น Ultrasound, Electrical Stimulation หรือการประคบร้อน/เย็น
- การผ่าตัด: จะพิจารณาในกรณีที่การรักษาด้วยวิธีอื่นไม่ได้ผล หรือมีการทำงานของขับถ่ายผิดปกติ/ขาอ่อนแรงรุนแรง
4 ท่ากายภาพบำบัด ลดอาการปวดสะโพกร้าวลงขา (ทำเองได้ที่บ้าน)
การบริหารร่างกายอย่างสม่ำเสมอจะช่วยคลายกล้ามเนื้อที่ตึงเครียดและลดการกดทับเส้นประสาทได้
- ท่าที่ 1: ดึงเข่าชิดอก (Single Knee to Chest)
- นอนหงาย ชันเข่าข้างหนึ่งขึ้นแล้วใช้มือกอดเข่าดึงเข้าหาอกช้าๆ จนรู้สึกตึงที่ก้น/หลัง
- ค้างไว้ 10 วินาที ทำซ้ำ 10-20 ครั้งต่อเซต
- ท่าที่ 2: บิดสะโพกคลายหลัง (Spinal Twist)
- นอนหงาย กางแขนออกข้างหนึ่ง 90 องศา ใช้มืออีกข้างดึงเข่าฝั่งตรงข้ามข้ามตัวไปจนรู้สึกตึงที่สะโพก
- ค้างไว้ 10 วินาที ทำซ้ำ 10-20 ครั้ง
- ท่าที่ 3: ยืดกล้ามเนื้อรูปเลข 4 (Figure 4 Stretch)
- นอนหงาย วางข้อเท้าข้างที่ปวดไขว้บนเข่าอีกข้าง (คล้ายเลข 4) แล้วสอดมือดึงต้นขาข้างที่ไม่ปวดเข้าหาตัว
- ค้างไว้ 10 วินาที ท่านี้จะช่วยยืดกล้ามเนื้อ Piriformis โดยตรง
- ท่าที่ 4: ยืดกล้ามเนื้อต้นขาด้านหลัง (Hamstring Stretch)
- นอนหงาย ยกขาข้างที่ปวดขึ้นตรง ใช้มือคล้องหลังต้นขาแล้วค่อยๆ ดึงเข้าหาตัวโดยให้เข่าเหยียดตึงที่สุด
- ค้างไว้ 10 วินาที เพื่อลดแรงตึงของเส้นประสาท
ข้อควรระวัง: หากทำท่ากายภาพแล้วมีอาการปวดร้าวลงขามากขึ้น หรือมีอาการขาอ่อนแรงอย่างรวดเร็ว ควรหยุดทำทันทีและปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดเพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะการรักษาที่ตรงจุดคือหัวใจสำคัญของการหายขาด
เพื่อให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) และครอบครัวเลือกบริการที่เหมาะกับอาการและความพร้อมของผู้ป่วยมากที่สุด ReBRAIN จึงพัฒนาระบบการดูแล 3 รูปแบบที่ตอบโจทย์ทุกระดับอาการ
- ReBRAIN at Home กายภาพบำบัดโรคหลอดเลือดสมอง รักษาที่บ้าน
- ReBRAIN Clinic คลินิกฟื้นฟูโรคหลอดเลือดสมองครบวงจร (วิภาวดี 60)
- Golden Time ศูนย์ฟื้นฟูโรคหลอดเลือดสมองครบวงจร (พักค้าง 24 ชั่วโมง)
เลือกบริการที่เหมาะกับอาการผู้ป่วยเพื่อฟื้นตัวได้เร็วที่สุด — ReBRAIN พร้อมดูแลครบทุกระดับตั้งแต่ทำกายภาพที่บ้านจนถึงฟื้นฟูแบบพักค้าง 24 ชั่วโมง
แหล่งอ้างอิง
- Ropper AH, Zafonte RD. Sciatica. N Engl J Med. 2015;372(13):1240-8.
- Ostelo RW. Physiotherapy management of sciatica. J Physiother. 2020;66(2):83-8.
- Cass SP. Piriformis syndrome: a cause of nondiscogenic sciatica. Curr Sports Med Rep. 2015;14(1):41-4.
- Davis D, Maini K, Vasudevan A. Sciatica. [Updated 2020 Nov 20]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2020 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/ NBK507908
- Cleveland clinic. Sciatica [Internet]. [cited 2020 Dec 18]. Available from: https:// my.clevelandclinic.org/health/diseases/12792-sciatica